Ο σημαντικότερος παράγοντας που μελετάται στην αθλητική ψυχολογία αλλά και το επίκεντρο της προσοχής όλων μέσα στον αθλητισμό είναι ο ίδιος ο αθλητής. Η δημιουργία ενός συγκεκριμένου ψυχολογικού προφίλ μέσα από συνεντεύξεις και ερωτηματολόγια είναι πολύ σημαντική με τον κάθε αθλητή να παρουσιάζει διαφορετικές αντιδράσεις στα ερεθίσματα που δέχεται και να χρήζει διαφορετικής αντιμετώπισης. Η διαδικασία αυτή μπορεί να γίνει από τον ειδικό αθλητικό ψυχολόγο αλλά είναι σημαντικό να γίνεται και από τον προπονητή του αθλητή. Τα βασικά στάδια της ψυχολογικής προετοιμασίας είναι η τοποθέτηση στόχων, η εύρεση κινήτρων, καθώς και η αγωνιστική προετοιμασία.
Είναι πολύ σημαντικό για έναν νέο αθλητή να αναγνωρίζει τις ικανότητές του και με τη βοήθεια του περιβάλλοντός του να μπορεί να ορίζει στόχους, βραχυπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους, που θα αποτελούν κίνητρα μέσα στην χρονιά. Η τοποθέτηση στόχου είναι δεδομένα βοηθητική διαδικασία στον αθλητισμό, προσφέρει κατεύθυνση, κίνητρο, ενδιαφέρον στην καθημερινή προσπάθεια σε συνδυασμό με τις υπόλοιπες δραστηριότητες της καθημερινότητάς του. Οι στόχοι μπορεί να είναι μακροπρόθεσμοι ή βραχυπρόθεσμοι, ατομικοί ή ομαδικοί, διαδικασίας ή αποτελέσματος αλλά πρέπει να ακολουθηθούν κάποιοι κανόνες για την ωφέλιμη τοποθέτησή τους καθώς «κινδυνεύουν» από «παγίδες». Σε γενικές γραμμές εκφράζουν την βαθύτερη επιθυμία του αθλητή, το όνειρο και τη φιλοδοξία του, αυτό που θα ήθελε να πετύχει, είτε στην τρέχουσα χρονική περίοδο είτε στην πορεία της καριέρας του.
Η πραγματική αξία της έννοιας των στόχων, είναι η δυνατότητα που δίνει στον καθένα να καθορίζει το πλάνο δουλειάς του, ως προϋπόθεση για την επίτευξη του στόχου. Να μπορέσει δηλαδή να ορίσει την συνολική προσπάθεια, να πραγματοποιήσει τον προγραμματισμό της , να ορίσει τη χρονική της διάρκεια, τα στοιχεία που πρέπει να δουλέψει, πως θα αντιμετωπίσει την όποια δυσκολία θα εμφανιστεί και τελικά πώς και πόσο θα ικανοποιηθεί μέσω της επίτευξης. Η απλή αναφορά του στόχου αποτελεί την προαναφερόμενη παγίδα του αθλητή, καθώς συχνά αναλώνεται στην αναφορά αυτού που θέλει και «ξεχνά» την προσπάθεια. Ο καθορισμός του στόχου είναι ελλιπής αν δεν εμπεριέχει και την έννοια της προσπάθειας. Ο στόχος είναι μια έννοια η οποία για να αποκτήσει υπόσταση θα χρειαστεί προσπάθεια, πλάνο και πολλή δουλειά. Η τοποθέτηση ενός στόχου δεν αξιολογείται από την ύπαρξή του ή όχι, αλλά από το αν κάποιος προσπαθεί και δουλεύει προς την υλοποίησή του.
Η δημιουργία κινήτρων μέσα από τους στόχους που έχουν τεθεί είναι μια διαδικασία δύσκολη και απαιτεί τη βοήθεια τόσο του προπονητή όσο και του οικογενειακού περιβάλλοντος του αθλητή. Τα κίνητρα αιτιολογούν τη συμμετοχή των αθλητών, είτε ως εσωτερικά είτε ως εξωτερικά, καλλιεργούνται από τον ίδιο τον αθλητή, ενώ στόχος των προπονητών είναι να δημιουργήσουν το καλύτερο δυνατό περιβάλλον για την ανάπτυξη των εσωτερικών, κυρίως, κινήτρων των αθλητών. Ο έλεγχος, η επιλογή, ο συναγωνισμός, η επίτευξη και η σύνδεση είναι θεμελιώδεις έννοιες για την ανάπτυξη των αθλητών σε προπονητικό και αγωνιστικό επίπεδο. Η παραμονή και επιτυχία του αθλητή στο περιβάλλον του αθλητισμού ορίζεται και καθορίζεται από την ύπαρξη των κινήτρων του για την αθλητική δραστηριότητα.
Η καταπολέμηση του άγχους και η αγωνιστική προετοιμασία αποτελεί επίσης ένα βασικό κομμάτι της ψυχολογικής υποστήριξης ενός αθλητή. Το αγωνιστικό επίπεδο στο οποίο βρίσκεται ο αθλητής καθώς και οι παραστάσεις και οι εμπειρίες του μπορούν να αποτελέσουν ρυθμιστικό παράγοντα στην αγωνιστική του προετοιμασία. Η ενέργεια και η συγκέντρωση που καλείται να βγάλει ο αθλητής στον αγώνα είναι απαραίτητα στοιχεία για να πετύχει το στόχο του. Ο αθλητής που είναι συγκεντρωμένος, παθιασμένος, και ήρεμος καταφέρνει να ενεργοποιήσει όλα τα σωματικά στοιχεία, τα οποία έχουν δουλευτεί μέσα στη χρονιά και δίνοντάς του τη δυνατότητα να αποδώσει τα μέγιστα. Παρόλο που ο αγώνας και το αποτέλεσμα σε πρώτη φάση θεωρούνται αποτέλεσμα της σωματικής δουλειάς και της φυσιολογίας του αθλητή, εντούτοις όμως η απελευθέρωση ενέργειας σχετίζεται σε μεγάλο βαθμό με την ψυχοπνευματική κατάστασή του.
Παράγοντες που καθορίζουν την ποσότητα ενέργειας που θα είναι σε θέση να διαθέσει ο αθλητής στον αγώνα, αποτελούν η διάθεση και η όρεξή του να αγωνιστεί. Η διάθεσή του επηρεάζεται από το πιθανό άγχος του, τις αμφιβολίες που ίσως έχει αναπτύξει για το επίπεδο ετοιμότητάς του, το φόβο της κούρασης και την έλλειψη αυτοπεποίθησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις ο αθλητής βλέπει τον αγώνα ως κάτι δύσκολο και τον εαυτό του αδύναμο μπροστά στην τεράστια διάσταση που έχει δώσει στο αγώνα. Η προετοιμασία τίθεται υπό κρίση, αναπτύσσονται αμφιβολίες, εμφανίζει άγχος, γίνεται ευάλωτος και υποτιμά τον εαυτό του.
Όταν ο αθλητής έχει πετύχει την συσσώρευση ενέργειας και την κατάλληλη αγωνιστική διάθεση τότε απομένει να είναι συγκεντρωμένος. Είναι πιθανό η άρτια προετοιμασία να μη φανεί αρκετή και ο αθλητής να μην αποδώσει αυτό που μπορεί λόγω της έλλειψης συγκέντρωσης. Είναι αξιοσημείωτο ότι η συγκέντρωση δεν είναι διαδικασία της τελευταίας εβδομάδας αλλά μια σταδιακά εξελισσόμενη κατάσταση, το αποκορύφωμα της οποίας είναι ο αγώνας. Η επίτευξη της συγκέντρωσης είναι το πιο δύσκολο τεχνικό στοιχείο που έχει να δουλέψει πνευματικά ο αθλητής. Ωστόσο, δουλεύεται και αναπτύσσεται με θέληση και σωστό προγραμματισμό καθώς απαιτεί πνευματική δουλειά κατά τη διάρκεια της προετοιμασίας.
